Gasherbrum II 2001 -
Analyse door Robert Eckhardt

Afscheid van de Karakoram

Maandag 23 juli
"Nee, ik heb de Gasherbrum II niet beklommen. Niet omdat ik er niet toe in staat was, of omdat het weer het niet toeliet. Ik had zelfs hele goede kansen om de top te halen. Na twee weken stond ik al op 7000 meter. Freewheelend en geen centje last van de hoogte. Ik ben nauwelijks afgevallen en voel me erg sterk. Toch ben ik niet hoger gekomen dan 7000 meter en zit een toppoging er niet meer in. Dat komt door een kapitale fout gemaakt door Amical Alpin, de organisatie waarbij ik deze expeditie geboekt heb. Daarnaast hebben zowel de eigenaar van Amical Alpin, Ralf Dujmovits, als de expditieleider, Robert Rackl, zich niet aan de * van te voren in Duitsland gemaakte * afspraken gehouden."

Dit is het laatste dagboekfragment uit Pakistan dat jullie gelezen hebben. Ik had daarna niets meer te vertellen. Toen we die maandag uit het basiskamp vertrokken voelde het aan alsof we de schlemielen van de Karakoram waren. Terug in de bewoonde wereld * toen we met andere expedities spraken bijvoorbeeld * voelde ik alleen maar plaatsvervangende schaamte over hoe onze expeditie op de schroothoop terecht was gekomen. 'Schlemielen' zullen we altijd blijven * voor mijn plaatsvervangende schaamte is nu ongeloof gekomen.

Nu dan de laatste gebeurtenissen, met een analyse gebaseerd op dagboekfragmenten en overwegingen die ik op weg naar huis heb gemaakt. Die analyse begint nadat onze eerste toppoging door slecht weer mislukt was.

De afspraken
Tijdens de voorbespreking in Duitsland is uitgebreid gesproken over de mogelijkheid dat teamleden die daartoe nog in staat zouden zijn, na de voor de terugkeer geplande datum zouden kunnen blijven om alsnog naar de top te gaan. Vorig jaar heeft Amical Alpin dat ook gedaan en toen is inderdaad onder leiding van Ralf Dujmovits de top gehaald. Dujmovits heeft tijdens die bijeenkomst in aanwezigheid van ons bijna voltallige Gasherbrum II-team en zijn Nanga Parbat-expeditie toegezegd dat dit kon. Berggids/expeditieleider Robert Rackl beweerde bij die gelegenheid dat hij zeker zou blijven, want hij wilde zich de top absoluut niet laten ontgaan. Hij zou daar zelfs drie weken extra tijd voor over hebben. Als deze afspraken niet gemaakt hadden kunnen worden, was ik niet met deze expeditie meegegaan.

Ook Rob Meijer, de tweede Nederlander, heeft hierover met Ralf Dujmovits gesproken en getelefoneerd. Hij kreeg de verzekering dat teamleden in de gelegenheid gesteld zouden worden langer te blijven. Rob heeft zelfs besproken hoe lang: drie weken. Deze verzekering was voor hem reden om mee te gaan.

Dinsdag 17 juli, na de mislukte toppoging
"* Daar komt nog bij dat er een ernstig ongeluk is gebeurd met Franz Stockl, onze beste klimmer op Robert Rackl na. Vorige week zijn we in twee groepen naar boven gegaan voor een toppoging. Tussen kamp 1 (5950 m) en het begin van de 'banaan' * het eerste, steile stuk van de zuidwestgraat * was een traject dat altijd zonder touw gedaan kon worden, omdat de gletsjer daar niet met sneeuw bedekt was en de gletsjerspleten goed zichtbaar waren. Maar tijdens ons verblijf in kamp 1 en 2 heeft het 48 uur bijna ononderbroken gesneeuwd. Doordat de temperatuur hoog gebleven is, was de sneeuw zacht. Te zacht, want Franz zakte (op weg van de voet van de 'banaan' naar kamp 1) door de sneeuw en viel ongeveer 20 meter diep in een gletsjerspleet. Onaangebonden! Gelukkig was Robert Rackl in zijn buurt en zag het gebeuren. Het ongeluk gebeurde dicht bij kamp 1 en er waren veel klimmers en touw om hulp te bieden. Robert heeft zich zo snel mogelijk in de spleet laten zakken en heeft in de duisternis lang moeten zoeken voordat hij Franz vond, gewond en zwaar onderkoeld. We hebben Franz geëvacueerd. Met zuurstof en alle beschikbare kleding hebben we hem voldoende kunnen opwarmen. Hij heeft waarschijnlijk gebroken ribben en een gebroken arm..."

Die dag is het de hele tijd slecht weer gebleven: constante sneeuwval. Een deel van het team (met o.a. de Amerikaan Michael Kropf) is door de ijsval afgedaald naar het basiskamp. Zwaar sporen door diepe sneeuw.

Woensdag 18 juli
Slecht weer, constante sneeuwval. De rest van ons team (met o.a. Rob, Robert Rackl, Ralf Rumpa en ik) heeft de gewonde Franz door de ijsval geëvacueerd. Zwaar sporen door diepe sneeuw.

Donderdag 19 juli
"Toen we na de mislukte toppoging van afgelopen week weer terug waren in het basiskamp, werd het duidelijk dat we langer zouden moeten blijven, wilden we de top alsnog kunnen halen. Er zijn maar vier klimmers die dat willen: Rob, Ralf, Michael en ik. De sterke Franz is helaas uitgeschakeld door zijn ongeluk."

Het overige zestal (Gisbert, Monika, Angelika, Willy, expeditieleider Robert Rackl en Bertold) zag een topbeklimming om allerlei redenen niet meer zitten. En nu kwam het goed uit dat de reguliere tijd (50 dagen) voorbij was, de werkelijke reden tot afhaken kon nu door het zestal gecamoufleerd worden. Bertold was de enige die had verteld dat hij absoluut op een bepaalde dag aan de slag moest en dus niet langer kon blijven. Gisbert, Monika en Angelika waren gewoon bang, Willy was het zwakste teamlid en Robert Rackl is een verhaal apart, dat hierna beschreven wordt. Opvallend was dat vijf klimmers van dit zestal de 'zwaksten' waren.

Niet zo verwonderlijk overigens, afhaken op een achtduizender. Zelfs sterke klimmers haken af en op zich heb ik daar wel begrip voor. Je moet je eens voorstellen hoe ik me daar voelde: een stofje verdwaald in een overweldigende wereld. Maar als afhakers anderen * die de expeditie nog wel tot een succes willen maken * niet meer steunen* Als je een achtduizender wilt beklimmen moet je fysiek en geestelijk 100% in orde zijn, anders heb je daar niets te zoeken. Je wordt bijvoorbeeld direct op je basis teruggeworpen als er iets mis gaat, een ongeluk zoals met Franz bijvoorbeeld. Ook werden we geconfronteerd met gevaar: lawines en ijsslag hadden delen van de gefixeerde touwen weggeslagen en er was een gigantische hoeveelheid sneeuw gevallen. De dood van een Chileense klimmer en * waarschijnlijk nog veel meer * het ongeluk met Franz deed het overgrote deel van de expeditieleden verlangen naar nog maar één ding: terug naar huis.

Het was duidelijk een alpiene fout van het hele team om tussen kamp 1 en het begin van de 'banaan' geen touw te gebruiken. Niemand had zich gerealiseerd wat er zou kunnen gebeuren als op dat stuk apere gletsjer na sneeuwval de spleten dichtgesneeuwd zouden zijn. Of toch: Rob en Michael hebben het besproken maar ze hebben er geen conclusies aan verbonden. Komt dat door de hoogte? Robert Rackl heeft zich deze collectieve alpiene fout erg aangtrokken. Bij hem een breekpunt in de expeditie? Het leek er de dagen daarna erg op! Op dit cruciale moment kwam aan het licht dat hij privé-problemen heeft en liever vandaag dan morgen vertrok. Eerder hadden we al gehoord dat hij niet langer "kon" blijven, want ineens had hij een zeer belangrijke gidsopdracht in de Alpen. Daarmee hield hij zich niet aan de belofte langer te blijven en * bleek later * brak het fundament onder onze expeditie af, namelijk als de expeditieleider niet blijft mag de rest van de expeditie ook niet blijven! Ik vond het ook nogal beledigend: wij hadden zoveel geld, energie en training in een achtduizender gestoken en ineens was een gidsopdracht in de Alpen belangrijker dan het met succes leiden van een achtduizender-expeditie.

Robert Rackl had nog wel een gesprek met onze verbindings-officier, maar dat leverde niets op. Logisch, want Robert had de motivatie niet om iets voor ons te bereiken: hij was immers helemaal niet meer geïnteresseerd in de top. In zekere zin was dit ook wel begrijpelijk gezien zijn hierboven geschilderde geestelijke toestand. Maar het is mij een raadsel waarom hij niet als expeditieleider bleef optreden om alsnog te proberen de expeditie succesvol af te ronden, zonder dat hij mee zou klimmen naar de top. Mogelijk waren er nog maar twee dingen belangrijk voor hem: geen gezeur over het splitsen van de expeditie en het zo spoedig mogelijk afbreken van de kampen. Opvallend was dat Rackl gewoon opstond en wegging als zich hierover een discussie ontwikkelde. Van hem dus geen enkele steun.

Nog drie raadsels.
Waarom heeft Dujmovits vanuit Duitsland z'n invloed niet gebruikt om te proberen de permit verlengd te krijgen? En waarom heeft hij Rackl niet tot de orde geroepen? Blijven! Immers dat had Rackl in Duitsland beloofd! De vraag is of Dujmovits wist dat Robert Rackl zich niet aan zijn afspraak wilde houden om langer te blijven indien nodig.

En dat terwijl de expeditieleiding er is om bureaucratische problemen te slechten. Ook is er niet één poging gedaan de overige deelnemers op één lijn te krijgen, bijvoorbeeld ze te vragen langer te blijven om de expeditie in staat te stellen enkele deelnemers op de top te krijgen. Ook weer verklaarbaar, want voor de afhakers was het geheel niet in hun belang dat we zouden blijven. Ze hadden immers niets te winnen, alleen te verliezen, want stel dat de top beklommen zou worden door een Amerikaan en een Nederlander. Dan hadden ze in Skardu en Rawalpindi niet die slecht weer-verhalen kunnen vertellen.

In feite bleven alleen Michael en ik, met onze hoogtedragers, als topteam over. Rob had op donderdagavond 19 juli afgehaakt en Ralf * die in kamp 2 (6500 m) aan de zuurstofapparatuur moest * was eigenlijk kansloos. Die middag hebben Michael en ik nog een gesprek met onze verbindings-officier gehad. Het leverde tenminste nog op dat hij beloofde op vrijdag 20 juli met het ministerie van Toerisme in Islamabad te bellen. Plan was dat er twee hoogtedragers, die graag naar de top wilden, de verbindings-officier, Michael en ik zouden blijven. Alle kampen waren ingericht, in kamp 1 (5950 m) en in kamp 2 (6500 m) lagen genoeg voorraden en brandstof. Michael en ik hadden al een hoop persoonlijke uitrusting in kamp 2. In kamp 3 (7000 m) stonden enkele tenten. En, het was nu goed weer (en dat zou zo blijven).

De kapitale fout
Van onze verbindings-officier hoorde ik op donderdag 19 juli dat de data van vertrek uit het basiskamp en die van de zogenaamde 'debriefing' op het Ministerie van Toerisme in Islamabad gefixeerd waren op resp. maandag 23 juli en op zondag 29 juli (werd later 28 juli omdat de 29e een feestdag is waarop het Ministerie van Toerisme gesloten is). Daarnaast vertelde hij dat daarvan kon worden afgeweken als de expeditieleider zou blijven. Het was uitgesloten een andere expeditieleider te benoemen.

Wat hadden we kunnen doen op donderdag 19 juli
Mooi weer. We hadden naar Kamp 1 kunnen gaan.

Vrijdag 20 juli
Het gesprek van onze verbindings-officer met het ministerie van Toerisme in Islamabad heeft niets opgeleverd.

Toen ik Robert Rackl vroeg waarom wij niet konden blijven en de expeditie van vorig jaar wel was zijn verbijsterende antwoord, 'toen hadden ze immers het plan om ook de Gasherbrum I te beklimmen en hadden ze de permit(s) voor een langere periode aangevraagd dan wij nu'. Glashelder was nu dat ons verzoek om langer te blijven waarschijnlijk in Duitsland al genegereerd was. Of erger nog, de permit was toen misschien al aangevraagd (voor een te korte periode) en Dujmovits durfde ons dat niet te vertellen want dat zou hem twee cliënten kosten.

Stom, want zoiets komt natuurlijk uit en Amical kan zich niet achter regels en bureaucratie verschuilen. Dujmovits wist bij het aanvragen van de permit dat de regels in Pakistan sinds vorig jaar niet veranderd zijn en heeft ervaring met de bureaucratie daar. Zo wist hij bijvoorbeeld dat de Gasherbrum in oorlogsgebied ligt en de regels streng zijn. De verbindings-officier ziet er op toe dat die regels strikt nageleefd worden. Langer blijven dan op de permit staat is uitgesloten en een team zonder expeditieleider kan ook niet blijven. Dujmovits had ook kunnen weten dat in de meeste gevallen slechts een deel van het team langer wil en kan blijven. Hij had dus van te voren kunnen regelen dat een deel van het team zou kunnen blijven (dat had hij immers beloofd), bijv. door een tweede expeditieleider en een tweede verbindings-officier te benoemen/toe te voegen.

In plaats van dat we nog een toppoging konden doen werd het bevel aan de hoogtedragers gegeven de drie kampen af te breken. Met tegenzin gingen ze dat doen, ze wilden immers ook graag de kans grijpen de Gasherbrum II te beklimmen. Ze hadden verdomd goed in de gaten dat die kans hen ontnomen werd door het onproffessionele gedrag van de expeditieleiding. Maar ze konden niet onder het bevel uit, een weigering of een 'coup' met ons zou ze misschien volgend jaar geen werk opleveren. We moesten zelf ook meedoen met de evacuatie want * zo werd er gedreigd * 'dan laten we gewoon jullie spullen boven liggen'.

"Ik ben nog nooit zo gedesillusioneerd geweest tijdens een klimtocht. Ik heb ruim een half jaar getraind en me op deze expeditie voorbereid. Bovendien heb ik twee maanden onbetaald verlof genomen. Ik heb goede kansen om de top te halen, maar Amical Alpin heeft zich niet aan zijn afspraken gehouden. Erger nog: ze breken alle kampen af, nemen alle voorraden mee en maken het ons zo dus ook onmogelijk om nog een poging te wagen. Rackl denkt alleen maar aan het materiaal, dat in goede staat achter moet blijven voor de expeditie van volgend jaar. Dat wij niet naar de top kunnen, laat hem steenkoud. Nog een fout: er is niet eens voldoende gas voor de branders om een tweede toppoging te wagen."

Terwijl Michael en ik die vrijdag voor onze laatste kansen vochten, was het prachtig weer, kwam een Belg op de 'banaan' om het leven en bereikten een Italiaan en een Bask de top van de Gasherbrum II. Wij startten de evacuatie van de kampen!

Wat hadden we kunnen doen op vrijdag 20 juli?
Mooi weer. We hadden naar kamp 2 kunnen gaan.

Zaterdag 21 juli
11.00 uur: Vier Zwitsers op de top van de Gasherbrum II. Wij evacueerden de kampen!

Wat hadden we kunnen doen op zaterdag 21 juli?
Mooi weer. We hadden naar kamp 3 kunnen gaan.

Zondag 22 juli
Mooi weer. Wij evacueerden de kampen!
Wat hadden we kunnen doen op zondag 22 juli? We hadden naar de top kunnen gaan (nog een dag voor ons vertrek)!

Maandag 23 juli
Iets minder mooi weer, maar blijkbaar toch topweer. Twee Spaanse klimmers en de Zwitser André Georges op de top. Wij vertrokken uit het basiskamp en liepen naar het 'Alikamp' onder de Gondogoro La.
Wat hadden we kunnen doen op maandag 23 juli? We hadden zelfs een reservedag gehad om naar de top te gaan.

"Ik wilde weten hoe zo'n commerciële expeditie in zijn werk gaat en dat vergelijken met de Rakaposhi indertijd, toen we met een groep van vijf vrienden op stap gingen. Onze beklimming toen was een wereld van verschil met wat hier gebeurt. Destijds hadden we alles zelf in de hand en niemand dacht aan opgeven voordat de top beklommen zou zijn. We hadden er meer dan genoeg tijd voor genomen. Heel veel expedities komen niet op de top omdat ze er niet genoeg tijd voor uittrekken. In die val waren we met de Rakaposhi niet gelopen en ik wilde er met de Gasherbrum ook zeker van zijn dat tijdgebrek niet het struikelblok zou worden. Vandaar mijn afspraak met Amical Alpin, die dus helemaal niets waard bleek te zijn. Voor mij nooit meer een commerciële expeditie."

Er cirkelden op de terugweg steeds weer nieuwe vragen door mijn brein.
Waarom heeft Robert Rackl niet alsnog geprobeerd de expeditie te redden toen een mooiweer-periode aanbrak? Is het inflexibiliteit, kon toen niet meer worden afgeweken van een eenmaal gegeven bevel? Hij had alleen maar een simpel berekeningetje hoeven te maken. Als de mooi weer-periode zou aanhouden (en dat deed die) was hij er achter gekomen dat het vertrek uit het basiskamp met twee dagen uitgesteld moest worden als er alsnog een toppoging gedaan zou worden. De vliegtickets konden omgeboekt worden. Zou het zo erg geweest zijn als onze Duitse makkers twee dagen later op hun werk verschenen waren? Het antwoord staat hierboven eigenlijk al: voor de afhakers was het niet in hun belang dat de top beklommen zou worden door een Amerikaan en een Nederlander. Dan hadden ze in Skardu, Rawalpindi en Duitsland moeten verklaren waarom niet zij, maar wel twee anderen op de top stonden.

En, wat zou er gebeurd zijn als Ralf Dujmovits de leiding had gehad?
Gezien zijn gedrevenheid om achtduizenders te beklimmen en zijn overwicht zou hij waarschijnlijk wel in staat gebleken zijn de expeditie te redden toen de mooiweer-periode aanbrak. Hij had * net als vorig jaar * waarschijnlijk gezegd 'we gaan voor de top'. Als professioneel organisator van expedities (hij is immers de eigenaar van Amical) kan hij zich een 'schlemielige' afgang, zoals hierboven is beschreven, niet veroorloven.

En dan de vragen die mij na terugkeer in Nederland gesteld zijn.
Waarom pleegden Michael en jij geen 'coup'? Welnu we hadden zelf geen expeditiemateriaal en de kampen werden onder onze kont afgebroken. Omdat we bij de evacuatie van Franz betrokken waren, en ons daaraan niet hadden willen onttrekken, zaten we in het basiskamp en niet in een hoog kamp waar we botweg hadden kunnen blijven zitten. Bovendien: we dachten toen we Franz evacueerden dat we langer konden blijven. Michael was indirect bij de evacuatie betrokken, hij leidde met hoogtedrager Wahlam een 'zwakke' groep door de ijsval. Michael en Wahlam waren de enigen die het zware spoorwerk konden doen.

Konden jullie je niet aansluiten bij een andere expeditie?
Daarvoor hadden we geen materiaal en kregen we ook geen steun van onze expeditieleiding. Bovendien stonden de verbindingsofficieren (van onze en andere expedities) dat niet toe nadat het doek voor Michael en mij gevallen was.

© Demmenie Sport BV - demmeniesport.nl